logo
littekens-en-ijsbergen-1

Littekens en ijsbergen

Bijna iedereen heeft ergens op zijn lichaam wel een litteken als gevolg van een ongeval of een operatie. Het kan er fraai of minder fraai uitzien, maar gelukkig zal de drager ervan meestal verklaren er verder geen last van te hebben. Maar zijn ogenschijnlijk goed genezen littekens wel zo onschuldig?

Iedere wond brengt een lichamelijk proces op gang met als doel de schade te herstellen. Zodra er geen hechtmateriaal meer nodig is om de wond dicht te houden, spreekt men van een litteken. Het zichtbare litteken in de huid is, zeker in het geval van operaties, echter slechts het topje van de ijsberg. De schade in onderliggende lagen als onderhuid, spieren, bindweefsel, kapsel en banden, is vele malen groter geweest en daar vormt zich dan ook vele malen meer littekenweefsel dan in de opperhuid. Het nieuwe weefsel is stugger en minder elastisch dan het originele en het is met name in de eerste jaren (!!) van herstel minder bestand tegen trekkrachten. Afhankelijk van de grootte en het soort weefsel dat hersteld moet worden kan het wel tot 5 jaar duren voordat een litteken zijn definitieve vorm, kleur en sterkte heeft.

Een veel voorkomend en vervelend gevolg van littekens zijn verklevingen. Dit betekent dat er bij de aanmaak van het nieuwe weefsel verbindingen ontstaan zijn tussen lagen lichaamsweefsels onderling. Vergelijk het met een lap stof over een kussen, waarbij een knoop in het midden genaaid is. De lap stof kan niet ten opzichte van het kussen bewegen en het kussen is ook minder vervormbaar dan het zonder knoop zou zijn. Verder zullen er plooien in zowel de lap als het kussen ontstaan als gevolg van trekkrachten richting de plaats waar de knoop is vastgenaaid. In het lichaam vertaalt zich dat in belemmering van de beweeglijkheid van het getroffen lichaamsdeel en een lichte doch continue trekkracht van zowel de opperhuid als dieper gelegen structuren richting de verkleving.

Gebeurt dit bij een gewricht, dan zal dit duidelijk minder goed kunnen bewegen. Dit leidt al snel tot aanpassingen in het bewegingspatroon of in het aannemen van houdingen, wat vervolgens tot overbelasting en daarmee tot klachten elders in het lichaam kan leiden. In het geval van littekens en verklevingen als gevolg van buikoperaties, ziet men op de lange termijn vaak rugklachten ontstaan, alsmede ongemakken bij de spijsvertering, de stoelgang of, bij vrouwen, de menstruatie. Dit alles vaak zonder dat de betrokken persoon zich ervan bewust is dat diens litteken een grote rol gespeeld heeft bij het ontstaan van diens klachten.

Littekens, hoe klein of hoe mooi genezen dan ook, zijn dus lang niet altijd zo onschuldig als ze eruit zien. Gelukkig hebben behandelingen waarbij het weefsel soepeler gemaakt wordt vrijwel altijd een positief effect op genoemde klachten, óók in het geval van oude littekens. Maar zoals altijd is voorkomen beter dan genezen. Dus, mocht u een operatie ondergaan of op een andere manier een wond oplopen, let er dan op dat de nazorg niet ophoudt zodra de wond geheeld is. Informatie over wondverzorging krijgt u over het algemeen standaard mee na een verwonding of operatie, maar de nazorg houdt vaak op zodra er zich een litteken gevormd heeft. En juist bij een vers gevormd litteken, d.w.z. zo´n 3 tot 6 weken na de oorspronkelijke schade, is het belangrijk dat men begint met licht masseren en/of bewegen van het nieuwe weefsel om elasticiteit te bevorderen en verklevingen tussen de diverse lagen te voorkomen. Vraag aan de arts of verpleegster hoe u het ontstane litteken zelf kunt behandelen of vraag een verwijzing voor een paar sessies bij de fysiotherapeut die u van de nodige informatie kan voorzien.

Dit geldt overigens óók voor esthetische operaties, zoals lichaamscorrecties. Juist bij deze groep gaat de aandacht vooral uit naar een ¨mooi¨ litteken, en wordt er vaak over het hoofd gezien dat het geopereerde gebied onderhuids vele malen groter is en er zich dus veel diep gelegen littekenweefsel zal vormen. Als dit stug blijft of gaat verkleven, is de kans groot dat de beweeglijkheid van het geopereerde gebied fors afneemt of er andere klachten ontstaan. Met goede nabehandeling is het resultaat op langere termijn beter én mooier en kan er veel meer genoten worden van de uitgevoerde correcties.

Marielle de Bruin