Spaans bezit,  dus Spaans testament?

1 Augustus 2020

spaans-bezit-spaans-testament-1De laatste weken hebben wij veel nalatenschappen in behandeling gekregen waarbij de Nederlandse overledene een Spaans testament had laten opmaken. Het lijkt erop dat Nederlanders nog steeds denken dat als er Spaanse bezittingen zijn er ook standaard een Spaans testament moet worden opgemaakt, met alle gevolgen van dien. 

Spaans bezit: dan ook maar een Spaans testament?

In onze praktijk merken wij dat Nederlanders met bezit in Spanje van hun gestor of advocaat nog steeds het advies krijgen om bij de Spaanse notaris een Spaans testament op te maken dat alleen betrekking heeft op de Spaanse bezittingen.

De Spaanse advocaat of gestor roept bij de aankoop van de Spaanse woning dat je altijd een Spaans testament moet maken en dat (veelal slechte) advies wordt nog regelmatig gevolgd. Blijkbaar leeft bij een deel van de Nederlanders nog altijd het idee dat als je Spaans bezit hebt de Spaanse wet dan wel van toepassing zal zijn.

Er zijn gelukkig ook Nederlanders die hierover eerst nader advies inwinnen. Zij vernemen dan dat het opmaken van twee afzonderlijke testamenten in twee verschillende landen (dus één voor de Nederlandse bezittingen in Nederland en één voor de Spaanse bezittingen in Spanje) helaas vaak voor problemen zorgt.

De juiste (door de testateur gewenste) werking van het testament hangt immers af van de inhoud. De inhoud van het testament moet voor Nederlanders in ieder geval aansluiten bij het Nederlandse recht, zeker als het de wens is om een langstlevende echtgenoot te beschermen tegen aanspraken van (stief)kinderen. Wél moet er na overlijden bij de uitvoering van de nalatenschap in Spanje worden voldaan aan allerlei Spaanse formaliteiten. Dan gaat het echter om de juiste certificaten van de juiste instanties, de in Spanje bij de afwikkeling van een nalatenschap benodigde specifieke documenten, de juiste (belasting)formulieren, de handtekening van een Spaanse functionaris etc. Dit zijn echter administratieve aangelegenheden en geen juridische!

Een Nederlander die bezit heeft in Spanje doet er derhalve goed aan om eerst het juiste juridische advies in te winnen voordat men een “standaard” Spaans testament laat opmaken.

Een voorbeeld uit onze praktijk

De afgelopen maand speelde er bij ons op kantoor een zaak  waarin sprake was van een in Spanje overleden Nederlander die alleen een Spaans testament had opgemaakt. In het Spaanse testament stond (zoals meestal het geval is) dat het testament slechts betrekking had op de Spaanse bezittingen.

Vervolgens stond er in het testament dat er een rechtskeuze werd gemaakt voor Nederlands recht. Dat lijkt op het eerste gezicht misschien logisch. De vraag was echter of deze ‘rechtskeuze’ dan alleen van toepassing was op de Spaanse goederen van de nalatenschap: in het testament stond immers dat het testament alleen betrekking had op de Spaanse bezittingen!

Het testament dateerde van vóór de inwerkingtreding van de Europese erfrechtverordening in 2015. In die tijd bestond er nog zoiets als een ‘partiële (gedeeltelijke) rechtskeuze’. De rechtskeuze had dan slechts betrekking op de goederen van de overledene in het genoemde land.

Omdat dit destijds wettelijk was toegestaan, geldt zo’n partiële rechtskeuze die is opgenomen in testamenten van vóór de datum van ingang van de Europese Erfrechtverordening nu nog steeds. Het juridische effect van een dergelijke (oude) partiële rechtskeuze is echter dat het Nederlandse recht weliswaar van toepassing is op de Spaanse bezittingen, maar dat de Spaanse dwingendrechtelijke regels met betrekking tot de legitieme portie van de kinderen gewoon blijven gelden. Ten aanzien van de legitieme rechten van de kinderen bleef daarom in dit geval het Spaanse recht (en dus de Spaanse legitieme!) van toepassing. Daarmee was het testament in één klap geen langstlevende testament meer: de kinderen konden hun legitieme meteen opeisen.

Zekerheid voor de langstlevende echtgenoot

Vaak zal een dergelijke situatie geen problemen opleveren omdat de verhoudingen binnen het gezin goed zijn. Maar dit is natuurlijk lang niet altijd het geval. Het Nederlandse langstlevende testament wordt juist gemaakt om de echtgenoot de rechtszekerheid te geven dat hij beschermd is in het geval een kind toch zijn legitieme portie op wil eisen.

Het is dus van groot belang dat het testament niet op meerdere manieren kan worden uitgelegd. Als het kind een advocaat inschakelt met kennis van zaken staat de langstlevende echtgenoot bepaald niet sterk.

Met de rechtskeuze voor Nederlands recht heeft de overledene destijds juist willen bewerkstelligen dat er gebruik werd gemaakt van de Nederlandse wettelijke mogelijkheid om de aanspraken van kinderen uit te stellen tot aan het overlijden van de langstlevende echtgenoot. Maar door vervolgens op te nemen dat het testament slechts betrekking heeft op de Spaanse goederen heeft hij – onbewust – de bescherming van die langstlevende echtgenoot vervolgens weer uitgeschakeld.

Van belang blijft dus altijd dat er eerst juridisch inhoudelijk goed advies wordt ingewonnen alvorens het testament wordt opgemaakt en getekend. Zonder het juiste advies kan men onbedoeld de doelstelling van het testament overhoop halen.

Judy Tromp & Renato Zanardi